Historische stadswandeling Utrecht

Historische stadswandeling Utrecht

Romeinen

Wist je dat Utrecht zo'n 2000 jaar geleden ontstaan is? In die tijd liep de rivier de Rijn dwars door onze regio. De Romeinen besloten deze rivier als noordgrens voor hun rijk te gebruiken. Om de grens te verdedigen bouwden ze om de vijf tot tien kilometer een fort, ook wel een castellum genoemd. Eén van die castella vind je op het Domplein. Maar ook in Vechten bij Bunnik en in Leidsche Rijn hebben forten gelegen. Deze plekken kun je nog bezoeken.

 

Katholiek centrum

In de middeleeuwen groeide Utrecht uit tot de religieuze hoofdstad van de Lage Landen. Willibrord stichtte er eind 7e eeuw als bisschop der Friezen de eerste twee kerken. Aan het einde van de middeleeuwen had Utrecht negen kerken en zo'n dertig kloosters. In 1254 legde bisschop Hendrik van Vianden de eerste steen van de gotische Domkathedraal. Pas in 1517 was het werk gedaan. Utrecht kon niet lang van de volledige Domkathedraal genieten. Al in 1674 stortte door een storm het hele middenschip van de kerk in. En nog steeds zit er een grote lege ruimte tussen de Domkerk en de Domtoren.

Historische wandeling geschiedenis Utrecht
Kanunnik

Beelden & beeldenstorm

Rond 1580 vond de Reformatie plaats. Protestanten vielen de kerken binnen en vernielden de heiligenbeelden. Daarna veranderde Utrecht van een katholieke in een protestantse stad. Alle katholieke gebouwen kwamen in handen van het protestantse stadsbestuur. Veel kerken werden omgebouwd tot protestantse kerken. Ook werden kerken en kloosters afgebroken of kregen ze een andere bestemming.

stadsgids stadswandeling utrechthistorische geschiedenis utrecht
Oudegracht

 

Handelscentrum

Utrecht was één van de belangrijkste handelssteden in de vroege middeleeuwen. Zowel de Rijn als de Vecht stroomde door dit gebied. Zo was het mogelijk om in alle windrichtingen handel te drijven. In de 12e eeuw is begonnen met de aanleg van de Oudegracht. Zo creeerden de Utrechters een haven van vier kilometer middenin de stad en zorgden ze ervoor dat handelaren de stad altijd konden bereiken. Utrecht als handelsstad bloeide tot de opkomst van Amsterdam. Omdat Amsterdam aan het IJ lag had het verbinding met de zee. Zij konden gebruikmaken van grotere schepen. Utrecht verviel tot een provinciehaven. Die functie heeft het gehad tot de 19e eeuw. Toen kwamen en treinen, dieselschepen en het Merwedekanaal en de oude handelsroutes verdwenen.

 

Universiteit

In 1636 kreeg Utrecht een universiteit. Het begon klein. Inmiddels is de Universiteit van Utrecht uitgegroeid tot de grootste van Nederland.

Historische stadswandeling geschiedenis Utrecht
Zicht op de aula van de universiteit

 

Historische stadswandeling Utrecht

Tijdens deze historische stadswandeling in Utrecht, lopen we in een grote cirkel rondom de Domkerk. Je komt langs: het Domplein, de Domkerk, de Domtoren, de Pandhof, het hoofdgebouw van de Universiteit van Utrecht, Paushuize, de Nieuwe Gracht, het Catharijne Convent en  de Oude Gracht. Het heeft de voorkeur om deze wandeling rondom het Domplein te laten beginnen en eindigen. Mocht dit niet lukken dan nemen we andere bezienswaardigheden in de route op. De wandeling duurt 1,5 uur. Het is natuurlijk mogelijk de stadswandelingen te verlengen of in te korten.

Misschien wil je toch liever een andere thema kiezen voor jullie wandeling. Bekijk dan het hele aanbod van Stadswandelingen Utrecht.

 

Stadswandeling Hofjes: bezoek verborgen plekken

Stadswandeling Hofjes: bezoek verborgen plekken

 

Armenkameren

In de 17e eeuw beleefde de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de Gouden eeuw. Door de handel op de Sont en het succes van de Verenigde Oostindische Compagnie waren veel mensen heel rijk geworden. Helaas was het grootste deel van de bevolking nog steeds straatarm. Omdat de rijken bang waren voor een opstand van de armen, deden ze veel aan liefdadigheid bijvoorbeeld door huisjes voor ze te bouwen. Gelukkig zijn er veel armenkameren overgebleven.

 

Hofjes in Utrecht
Mieropskameren

 

Arbeidershofjes

De uitvinding van de stoommachine stond centraal in de 19e eeuw. Daarnaast was er door het verbeteren van productietechnieken op het platteland een overschot aan arbeiders ontstaan. Dit overschot trok naar de grote steden in de hoop daar werk te vinden in een van de nieuwe stoomfabrieken. Zij kwamen te wonen in piepkleine huisjes in smalle steegjes zonder hygiënische voorzieningen die al snel zouden verpauperen. Na de komst van de Woningwet in 1901 zijn veel van deze huisjes vanaf de jaren '60 afgebroken en vervangen door nieuwbouw. Toch is er nog een aantal arbeidershofjes te zien.

 

Kloosterterreinen

Na de Reformatie die in Utrecht in 1580 plaatsvond, kwamen de kloosters in het bezit van de Staten van Utrecht. Voor veel kloosters werd een zogenaamde sterfhuisconstructie afgesproken. Dit betekende dat er geen nieuwe nonnen of monniken mochten worden aangenomen. Langzaamaan zou de kloosterorde uitsterven en konden de Protestanten het klooster op een andere manier gebruiken of afbreken. In de Utrechtse straatnamen kom je nog veel verwijzingen tegen naar oude kloosters. Denk daarbij aan: de Brigittenstraat, de Minrebroederstraat, de Predikherenstraat of de Regulierensteeg. Tijdens de stadswandeling hofjes Utrecht komen we een aantal oude kloosters en kloosterterreinen tegen bijvoorbeeld het Catharijne Convent.

Hofjes Utrecht
De Mariahoek

Binnentuinen

Utrecht kent een aantal verstopte tuinen of bijzondere groene plekken zoals  Flora's Hof. Ook deze nemen we mee in de wandeling langs hofjes, steegjes en kameren.

 

Steegjes

Er zijn veel verborgen plekken in Utrecht. Vaak loop je zelf niet zo maar een steegje in. Maar de stadsgids kent natuurlijk elke steeg en weet precies wat voor moois daarachter verborgen ligt.

 

Wandelroute Hofjes

Om die verstopte plekken te vinden, kun je met mij op stadsavontuur gaan. We hebben zo'n 2 uur voor de wandelroute Hofjes nodig om alle verborgen plekken in Utrecht te bezoeken.

Misschien wil je eerst nog even lezen welke wandelingen Stadswandelingen Utrecht nog meer aanbiedt.

 

Stadswandeling Stadsrecht in Utrecht

Stadswandeling stadsrecht in Utrecht

In 2022 vierde Utrecht een groot feest. We vierden dat het 900 jaar geleden was dat Utrecht het stadsrecht kreeg. In 1122 was Utrecht de tweede officiële stad van het huidige Nederland. De oudste stad was Stavoren in Friesland.

 

Stadsrecht in Utrecht

Wat kom je te weten?

In de stadswandeling leg ik uit waarom Utrecht het stadsrecht kreeg. We beginnen op het Domplein waar Utrecht 2000 jaar geleden ooit begonnen is.

Dit zijn allemaal vragen die aan bod komen. Het is een verhaal over keizers, bisschoppen, kanunniken, monniken, handelaren, gilden, soldaten, burgers en meer. In deze video vertelt Annechien van Steenhuizen je alvast meer over deze geschiedenis.

Stadsrecht Utrecht

Welke plekken bezoeken we?

In Utrecht zijn nog heel veel plekken die verwijzen naar het feit dat we in 1122 het stadsrecht kregen. Allereerst is daar paleis Lofen waar keizer Hendrik V het stadsrecht ondertekende. We kunnen de attractie Lofen niet bezoeken, maar er toch wel wat van zien.

Niet in onze rondleiding, maar wel te bezoeken is het Utrechts Archief waar een kopie van het stadsrecht te bewonderen is. Natuurlijk verwijst de plek waar ooit de stadsmuren stond ook naar het stadsrecht. Het hebben van een eigen verdediging was immers een van de privileges van een stad. Tenslotte is ook de aanleg van de Oudegracht pas begonnen nadat Utrecht het stadsrecht kreeg.

P.S.: Ik ben als vrijwilliger betrokken bij DomUnder en Lofen.

 

Andere wandelingen?

Misschien ben je benieuwd welke rondleidingen Stadswandelingen Utrecht nog meer aanbiedt. Bekijk dan ons hele aanbod.

Stadswandeling Middeleeuwen Utrecht

Stadswandeling Middeleeuwen Utrecht

De middeleeuwen zijn volop aanwezig in Utrecht. Ruwweg beginnen de middeleeuwen na de val van het West Romeinse Rijk in 476 na Christus. In die tijd waren er al geen Romeinen meer in Utrecht. Wie er wel waren is nog een grote vraag. Er zijn weinig archeologische vondsten uit de vroege middeleeuwen in Utrecht. De middeleeuwen eindigen rond 1500.

Utrecht Middeleeuwen stadswandeling
Stadskasteel Oudaen

Dagobert & Willibrord

Begin 7e eeuw bracht de Frankische koning Dagobert (603-639), het Christendom naar Utrecht. Hij liet zelfs een klein kerkje bouwen genoemd naar de heilige Thomas. Dat was van korte duur omdat het gebied weer werd ingenomen door de Friezen.  In 695 deed de monnik Willibrord het nog eens over. Hij stichtte op het huidige Domplein twee kerken: de Sint Salvatorkerk en de Sint Maartenkerk (later de Domkerk). Zo begon Utrecht als katholiek centrum van de noordelijke Nederlanden. Aan het eind van de middeleeuwen waren er negen kerken en zo’n dertig kloosters in de stad. Een aantal kerken en kloosters komen we tijdens de stadswandeling Middeleeuwen Utrecht tegen.

 

Bisschop en keizer

Het Duitse Rijk of Heilig Roomse Rijk volgde het Frankische Rijk op. Een keizer stond aan het hoofd van dit enorme rijk. Maar het was natuurlijk onmogelijk voor hem om het hele gebied te besturen. Daarom maakte hij gebruik van leenmannen die één specifieke regio binnen het rijk voor hun rekening namen. In Utrecht was dat de bisschop, die dan ook wel Prins Bisschop werd genoemd. In onderstaand filmpje vertel ik hier meer over.

Handel

Naast Christelijk middelpunt ontwikkelde Utrecht zich ook als belangrijke handelsstad. Dit omdat zowel de Rijn als de Vecht langs de stad stroomden. Deze beide rivieren waren heel belangrijk voor de scheepvaart en handel in Noord Europa. Na de verwoesting van Dorestad door de Vikingen nam Utrecht de handelsmacht over. Daarom was Utrecht lange tijd bekend voor haar stapelhandel en de vier jaarmarkten die jaarlijks plaatsvonden.

 

Grachten & werven

Middeleeuwse Utrechters groeven in de 12e eeuw de Oudegracht. Dit was handarbeid. Tussen de 13e en de 15e eeuw zijn de werfkelders aangelegd en nog iets later de werf voor de kelders. Hoe dit ging, hoor je uiteraard tijdens de wandeling.

Stadswandeling Middeleeuwen Utrecht

Stadswandeling Middeleeuwen Utrecht

In deze wandeling komen we langs kerken, kloosters, stadskastelen, paleizen, pesthuizen, markten, oude straten, stegen en nog veel meer. De stadswandeling Middeleeuwen Utrecht duurt 1,5 uur. Het is natuurlijk mogelijk de stadswandeling te verlengen of in te korten.

Stadswandeling grachten Utrecht

Stadswandeling Grachten Utrecht

De grachten zijn niet meer weg te denken uit het Utrechtse straatbeeld. Maar weet je hoe de grachten eigenlijk in de Domstad zijn gekomen? En waarom liggen ze diep ten opzichte van de huizen langs de gracht? In de stadswandeling Grachten Utrecht van Stadswandelingen Utrecht wordt hierover heel veel vertelt.

Stadswandelingen Grachten Utrecht
Oudegracht

Het begint met de Rijn

Lang geleden (zo’n 2000 jaar) stroomde de Rijn door dit gebied. De Romeinen hadden rond het jaar 40 na Christus, het stroomgebied van de Rijn al veroverd. De Rijn bleek een goede transportweg voor Romeinse soldaten die Brittania moesten gaan veroveren. Daarom verdedigden de Romeinen de Rijn goed met legerkampen en uitkijktorens. Om de tien kilometer bouwden ze een castellum, vaak bij een doorwaadbare plek (trajectum) en of een splitsing in de rivier. Ook in Utrecht kregen we een castellum op de plaats van het huidige Domplein. Dit noemden ze Ultra Trajectum, later veranderde dit in Utrecht. Daarnaast vind je nog Romeinse forten in Bunnik en Leidsche Rijn. In 47 na Christus werd de Rijn de noordgrens van het Romeinse rijk.

Bisschop Godebald

Door de twee rivieren in deze regio, de Rijn en de Vecht groeide Utrecht uit tot een belangrijke handelsplaats. Maar rivieren verzanden, meanderen of verleggen hun loop. Dat was een bedreiging voor de handelspositie van Utrecht. En dan was er in de middeleeuwen ook nog bisschop Godebald die de Rijn wilde afdammen bij Wijk bij Duurstede om het gebied tussen Utrecht en Wijk bij Duurstede te ontginnen. Dit resulteerde in de 12e eeuw in een conflict tussen de bisschop en de keizer. De uitkomst: de bisschop mocht zijn dam bouwen en Utrecht kreeg het stadsrecht.

Stadswandeling grachten Utrecht
De dam bij Wijk bij Duurstede

Aanleg grachten

Het stadsbestuur begon daarna snel met het aanleggen van de Oudegracht als haven voor de stad. En niet alleen de Oudegracht werd in de 12e eeuw aangelegd, maar ook de stadsverdedigingsgracht en het kanaal de Vaartse Rijn. In de 14e eeuw volgden nog de Nieuwe Gracht, Kromme Nieuwe Gracht, Drift en Plompetorengracht. Je moet bedenken dat al deze grachten gewoon met de hand gegraven moesten worden. Je zou er maar aan moeten beginnen!

 

Wandelroute

Tijdens een stadswandeling Grachten Utrecht hoor je meer over het ontstaan van de grachten. We zien de stadsverdedigingsgracht, de Oude Gracht, de Nieuwe Gracht en (meestal) de Kromme Nieuwe Gracht, Drift of Plompletorengracht. Over alle grachten is wel wat te vertellen en het systeem met de werven en werfkelders maakt ze uniek in de hele wereld.

Stadswandeling grachten Utrecht: dan lekker varen

Ben je bij het eindpunt van de wandeling aangekomen, dan weet je een stuk meer over de Utrechtse grachten. Vanaf nu zul je ze met andere ogen gaan bekijken. Misschien heb je in jouw programma nog tijd over. Dan kun je na de Stadswandeling grachten Utrecht zelf gaan varen over de grachten. Dit kan op verschillende manieren:

 

Kleurplaten van Utrecht: een kleurboek vol weetjes

Kleurplaten van Utrecht: een kleurboek vol weetjes

In de lente van 2020 tekende en schreef ik een informatief kleurboek over Utrecht. In het boek staan 16 bijzondere plekken in en rond de stad. En anders dan bij andere kleurboeken voor volwassenen krijg je naast de kleurplaten ook nog veel informatie en tips.

Kleurplaten van Utrecht
Fort bij Rijnauwen

Het boek telt 36 bladzijde waarvan 16 bladzijden met een kleurplaat en 16 bladzijden met historische informatie, weetjes en tips. Het tekenen kostte mij zo’n twee tot drie uur per kleurplaat. Het inkleuren ervan duurt zeker zo lang als je het echt zorgvuldig doet. Dus kortom je hebt uren kleurplezier als je alle platen wilt inkleuren. En ondertussen heb je Utrecht ook een stuk beter leren kennen. Je kunt ervoor kiezen om ze zo natuurgetrouw mogelijk in te kleuren of je kunt jouw fantasie haar gang laten gaan. Het lijkt me leuk om jullie creaties terug te zien op Instragram of Facebook met als hashtag #kleurplatenvanutrecht

Kleurplaten van Utrecht

 

Inmiddels bestaat mijn boek al 2,5 jaar en zijn er meer dan 1300 exemplaren verkocht. Graag wil ik de laatste 200 boeken ook nog verkopen om zo langzaam afscheid te kunnen nemen van de lastige periode die ik (en velen anderen) achter de rug heb(ben).

Het was leuk om te merken dat zoveel mensen mijn initiatief waardeerden en het ook werd opgepakt door verschillende media.

Koop nu jouw exemplaar!

Je kunt mijn boek kopen bij: